Lời tạm biệt Táo Quân

html

Lời tạm biệt Táo Quân

Thông tin “Táo Quân” dừng phát sóng sau hành trình 22 năm đã để lại trong lòng không ít khán giả một cảm xúc đặc biệt, khó gọi tên. Đó là sự hẫng hụt nhẹ nhàng, một chút tiếc nuối lan tỏa, nhưng lạ lùng thay, lại không hề có bất kỳ sự phản kháng hay nuối tiếc gay gắt nào. Dường như, trong sâu thẳm tiềm thức của những người đã lớn lên cùng chương trình, đặc biệt là thế hệ 8X, 9X, chúng tôi đã phần nào cảm nhận được rằng ngày này rồi sẽ đến. Nó giống như một người bạn đồng hành thân thiết đã đi cùng ta qua bao thăng trầm, bao mùa xuân, và đến một ngã rẽ lớn, cả hai đều hiểu rằng đã đến lúc mỉm cười, nói lời cảm ơn và chia tay.

Táo Quân không chỉ là một chương trình giải trí đơn thuần, mà đã trở thành một biểu tượng văn hóa không thể tách rời của đêm Giao thừa Việt Nam trong hơn hai thập kỷ qua. Mỗi năm, sự xuất hiện của các “Táo” cùng “Ngọc Hoàng” đã biến thành một nghi thức không thể thiếu, đánh dấu sự khép lại của một năm cũ và mở ra những hy vọng cho năm mới. Nó là tấm gương phản chiếu những vấn đề nóng bỏng của xã hội dưới lăng kính hài hước, châm biếm sâu cay nhưng cũng đầy nhân văn. Chính vì thế, sự chia tay này không chỉ là sự kết thúc của một chương trình, mà còn là một dấu hiệu của sự chuyển mình trong văn hóa giải trí, và hơn hết, là sự trưởng thành trong cách chúng ta đón nhận và thích nghi với dòng chảy không ngừng của thời đại.

Táo Quân để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng khán giả qua hơn hai thập kỷ phát sóng.

Mọi thứ đều thay đổi

Tôi nhớ rất rõ những ký ức Tết ấm áp của riêng mình, từ thuở còn là một thằng học trò 12 tuổi sống trên vùng cao nguyên Đức Trọng, Lâm Đồng. Cái rét ở nơi đây không phải kiểu cắt da cắt thịt, mà là thứ se lạnh khô hanh đặc trưng, thấm đẫm hương của gỗ thông ba lá, đặc biệt là mùi gỗ ngo – phần thân già chứa nhiều tinh dầu – và mùi thơm dịu dàng của hoa cà phê nở rộ vào cuối năm. Nhưng tất cả lớp sương lạnh giá ấy dường như tan biến hoàn toàn trước ánh lửa bập bùng trong gian bếp nhỏ của gia đình. Cả nhà tôi quây quần bên nhau, trong tiếng xì xào, râm ran của những câu chuyện cuối năm, hòa cùng mùi lá dong xanh, mùi đậu xanh bùi bùi, mùi thịt mỡ đồng quê béo ngậy đang gói ghém trong những chiếc bánh chưng sắp luộc. Và cùng với tất cả những hương vị ấy, không thể thiếu chương trình Táo Quân.

Ông nội tôi, với nụ cười hiền hậu, thường cười khoái chí trước những tình huống châm biếm nhẹ nhàng, hóm hỉnh. Ba mẹ tôi thì gật gù đồng cảm, bàn tán về những ẩn ý sâu sắc mà đạo diễn và ê-kíp muốn truyền tải về các vấn đề xã hội. Còn lũ trẻ chúng tôi, dù chưa hiểu hết được những tầng nghĩa sâu xa, vẫn cười theo không khí rộn ràng, vui vẻ và sự dí dỏm của các Táo, cảm nhận được một niềm vui chung đang lan tỏa khắp căn phòng. Táo Quân không chỉ là một chương trình truyền hình, nó đã trở thành một thứ “gia vị” không thể thiếu cho bữa tiệc tinh thần đêm ba mươi, một nghi thức văn hóa mới được hàng triệu gia đình Việt Nam thừa nhận và trân quý. Nó tự thân đã gắn liền với hình ảnh sum vầy, với hương vị bánh chưng, mứt gừng cay nồng, với cảm giác an toàn và viên mãn của một năm cũ sắp sửa khép lại.

Táo Quân luôn là chương trình được mong đợi nhất mỗi dịp Tết đến xuân về, mang đến tiếng cười và những suy ngẫm cho mọi nhà.

Nhưng rồi, như một quy luật tất yếu của cuộc sống, mọi thứ đều thay đổi. Chính tôi, từ một đứa trẻ đầy háo hức mong chờ Táo Quân, đã trưởng thành. Cuộc sống hiện đại mang đến nhiều bận rộn hơn, những lo toan cơm áo gạo tiền, áp lực đồng trang lứa và vô vàn lựa chọn giải trí mới mẻ… đôi khi khiến đêm giao thừa không còn trọn vẹn và thuần túy như xưa. Thời gian trở nên quý giá hơn, và sự tập trung của mỗi cá nhân cũng bị phân tán bởi nhiều yếu tố. Chúng ta không còn đơn thuần ngồi chờ đợi một chương trình duy nhất trên tivi nữa.

Và có lẽ Táo Quân cũng vậy. Dù tôi vẫn xem nó mỗi năm, vẫn trân trọng công sức, tài năng và sự cống hiến của các nghệ sĩ, nhưng trong lòng cảm thấy nó có chút gì đó dần bớt háo hức, bớt đi cái “mới mẻ” và “bất ngờ” như những ngày đầu. Chương trình đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của mình, để lại một di sản đồ sộ. Suy nghĩ của tôi khi nghe tin Táo Quân dừng lại không phải là sự phủ nhận hay tiếc nuối một cách tiêu cực. Ngược lại, tôi thấy đó là một quyết định can đảm, kịp thời và cần thiết trong bối cảnh hiện tại. Hai mươi hai năm là một hành trình quá đẹp, quá ý nghĩa, một chặng đường dài đã khắc sâu vào ký ức tập thể của người Việt.

Táo Quân của VTV đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử của nó: trở thành một phần ký ức tập thể không thể phai mờ, tạo ra những tiếng cười sảng khoái và truyền tải những bài học nhẹ nhàng nhưng sâu sắc cho cả một thế hệ người Việt. Nó đã trở thành một biểu tượng văn hóa của Tết cổ truyền, một nghi thức không thể thiếu trong đêm Giao thừa. Và đúng lúc ngừng lại, khi vẫn còn được yêu thương, còn được nhớ nhung và tiếc nuối, có lẽ là cách tốt nhất để giữ gìn hình ảnh đẹp nhất, vẹn nguyên nhất cho chính nó. Giống như một vở kịch hay, một bản nhạc tuyệt vời, nên kết thúc ở cao trào, khi khán giả còn muốn xem thêm, còn muốn lắng nghe thêm, thay vì tiếp tục kéo dài lê thê đến khi mọi sự tươi mới dần mất đi và gây ra cảm giác nhàm chán.

Táo Quân đã trở thành một phần không thể thiếu trong ký ức Tết của nhiều thế hệ người Việt.

Sự chuyển mình của thời đại giải trí

Thời đại vàng son của Táo Quân là thời mà chiếc tivi là điểm hẹn thiêng liêng, nơi cả gia đình quây quần vào đêm giao thừa, cùng chờ đợi, cùng cười, cùng xúc động trên một kênh sóng truyền hình duy nhất. Cái nhịp “tuyến tính” ấy, nơi nội dung được truyền tải một chiều từ nhà đài đến khán giả, giờ đây đã dần phai nhạt và không còn phù hợp với tốc độ phát triển chóng mặt của công nghệ và thói quen tiêu dùng nội dung. Khán giả, đặc biệt là thế hệ trẻ, đã rời xa chiếc ghế sofa truyền thống để bước vào một thế giới giải trí đa chiều, phong phú và đầy tương tác hơn rất nhiều. Họ thích nằm trên giường, ngồi ngoài quán cà phê hay thậm chí là trốn trong phòng vệ sinh, tay cầm điện thoại di động, lướt qua hàng loạt nội dung trên TikTok, YouTube, xem livestream trực tiếp từ những người nổi tiếng hoặc bạn bè.

Thế hệ khán giả mới này không còn thụ động ngồi chờ đợi nội dung được phát sóng theo lịch trình cố định. Thay vào đó, họ chủ động lựa chọn, “lướt” và “tương tác” mạnh mẽ hơn với nội dung mà họ quan tâm. Họ là những người tạo ra xu hướng, tham gia vào các thử thách, bình luận, chia sẻ và tạo ra những cộng đồng trực tuyến sôi nổi. Sự thay đổi sâu sắc trong hành vi ấy là một cơn gió ngược mạnh mẽ, buộc mọi nhà sản xuất nội dung, mọi con thuyền truyền thông phải điều chỉnh cánh buồm của mình, nếu không muốn bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua giành lấy sự chú ý và tương tác của khán giả. Táo Quân, dù đã là một tượng đài, cũng không thể nằm ngoài quy luật đào thải khắc nghiệt này.

Khán giả ngày nay có xu hướng tiêu thụ nội dung đa nền tảng, cá nhân hóa.

Bài học từ những chương trình giải trí toàn cầu

Nhìn ra thế giới, chúng ta thấy rõ rằng ngay cả những gala truyền thống lớn nhất, những sự kiện văn hóa mang tính biểu tượng, cũng đang không ngừng tự thay đổi để thích nghi. “Xuân Vãn Hội” (Spring Festival Gala), hay Đêm hội mùa xuân của CCTV Trung Quốc, không đơn thuần là một chương trình truyền hình giải trí. Từ đêm giao thừa năm 1983, nó đã nhanh chóng trở thành một thứ nghi lễ văn hóa thiêng liêng, một “bữa cơm tất niên” bằng hình ảnh và âm thanh của hàng trăm triệu gia đình Trung Quốc và cộng đồng Hoa kiều hải ngoại trên khắp thế giới. Với lượng khán giả thường niên lên tới cả tỉ người, Xuân Vãn Hội giữ kỷ lục thế giới Guinness về chương trình được xem nhiều nhất.

Nhưng sức mạnh thực sự và khả năng trường tồn của nó nằm ở khả năng tự làm mới bản thân một cách liên tục. Xuân Vãn Hội đã vượt khỏi khung giờ vàng trên truyền hình tuyến tính để trở thành một lễ hội nội dung đa nền tảng thực sự. Nó được phát sóng livestream trên nhiều ứng dụng, tạo ra vô số clip ngắn viral trên mạng xã hội, khuyến khích tương tác mạnh mẽ qua các nền tảng trực tuyến, sử dụng công nghệ trình diễn drone ấn tượng, thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR) để mang đến trải nghiệm thị giác chưa từng có, và thậm chí còn có sự tham gia của… robot hình người cùng nhảy múa với các nghệ sĩ. Sự tiến hóa này không chỉ phản ánh bước phát triển vượt bậc về công nghệ của Trung Quốc, mà còn là minh chứng rõ ràng cho một chân lý: ngay cả một biểu tượng văn hóa vĩ đại nhất, để tồn tại và giữ vững sức hút, cũng phải biết bắt nhịp với nhịp đập hối hả của thời đại mới, nơi màn hình nhỏ của điện thoại trong lòng bàn tay đang định hình lại mọi thói quen và cách thức tiêu thụ nội dung.

Câu chuyện tương tự cũng xảy ra ở phương Tây, nơi những thương hiệu giải trí đình đám cũng đang trải qua cuộc chuyển mình tương tự, thậm chí còn quyết liệt hơn. Họ hiểu rằng, trong kỷ nguyên số, bạn không thể chỉ là một chương trình truyền hình sớm nở tối tàn – bạn phải trở thành một “hiện tượng văn hóa đa diện”, một hệ sinh thái nội dung mà khán giả có thể tương tác từ nhiều góc độ. Hãy nhìn vào Eurovision Song Contest – một trong những chương trình truyền hình lâu đời nhất và cũng là một trong những sự kiện phi thể thao được xem nhiều nhất trên thế giới. Lễ hội âm nhạc khổng lồ này, với gần 70 năm tuổi đời, từng là đặc sản truyền hình của riêng châu Âu. Giờ đây, nó đã biến mình thành một cỗ máy nội dung toàn cầu.

Các nghệ sĩ Quang Thắng, Vân Dung, Tự Long là những gương mặt quen thuộc gắn liền với chương trình Táo Quân.

Bên cạnh khung giờ phát sóng chính trên truyền hình, cả thế giới có thể dễ dàng theo dõi livestream trên YouTube, bình luận ồ ạt trên Twitter và TikTok, tham gia bầu chọn bằng SMS hoặc qua ứng dụng, xem các clip hậu trường độc quyền, phỏng vấn thí sinh trên mạng xã hội. Khán giả không còn thụ động ngồi xem; họ tham gia bình chọn qua ứng dụng, tạo ra xu hướng với các đoạn nhạc “challenge” trên TikTok, và biến cuộc thi thành một sự kiện mạng xã hội kéo dài hàng tháng trời. Eurovision đã thoát khỏi cái kén “truyền hình tuyến tính” để trở thành một lễ hội tương tác toàn cầu, vẫn giữ vững sức nóng và sự mới mẻ dù đã được lên sóng từ năm 1956.

Điểm chung cốt lõi của Eurovision Song Contest cũng như Xuân Vãn Hội, là một tư duy vượt ra ngoài “cái hộp” tivi truyền thống. Họ không từ bỏ truyền hình truyền thống – thứ vẫn mang lại sự uy tín, quy mô và khả năng tiếp cận đại chúng – nhưng họ dùng nó như một trái tim, một trung tâm phát tán. Từ đó, các mạch máu nội dung lan tỏa đến vô số các “cơ quan” khác trong hệ sinh thái giải trí: mạng xã hội, ứng dụng di động, nội dung ngắn, trải nghiệm thực tế ảo, kết hợp robot, drone, hay trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo ra những màn trình diễn đột phá. Họ tạo ra một hệ sinh thái giải trí toàn diện, nơi người xem có thể đắm mình vào nội dung theo bất kỳ cách nào họ muốn, bất cứ lúc nào và ở bất cứ đâu.

Đặt “Táo Quân” bên cạnh những tấm gương toàn cầu này, ta thấy rõ một khoảng cách nhất định về sự thích ứng và chuyển đổi. Khi thế giới đã dịch chuyển sang tư duy “nội dung là vua, phân phối là hoàng hậu”, và giờ đây còn thêm “tương tác là đế vương”, thì có lẽ chúng ta vẫn còn đôi phần níu giữ hình bóng của một “điểm hẹn cố định” vào đêm Giao thừa. Sự dừng lại này, vì thế, không hẳn là một dấu chấm hết bi quan. Nó giống như một lời nhắc nhở nghiêm khắc và đầy tiếc nuối cho toàn bộ ngành giải trí Việt Nam: trong dòng chảy không ngừng của công nghệ và thói quen tiêu dùng nội dung, không có gì là mãi mãi. Ngay cả những niềm vui gắn bó nhất, những biểu tượng văn hóa sâu sắc nhất, nếu không tự đổi mới để bắt nhịp với nhịp đập hối hả của thời đại mới, cũng sẽ dần trở thành những ký ức đẹp nhưng phai nhạt theo thời gian.

Hướng tới tương lai

Câu hỏi đặt ra cho những ai làm nội dung không còn là “có nên thay đổi không?”, mà là “thay đổi theo cách nào đây?”, để vừa giữ được linh hồn, bản sắc và giá trị cốt lõi, vừa tìm được tiếng nói chung, bắt kịp xu hướng với một thế hệ khán giả mới – những người đang cầm trên tay cả thế giới, trong một chiếc điện thoại thông minh nhỏ bé. Đây là một thách thức lớn, đòi hỏi sự sáng tạo không ngừng và tư duy đột phá.

Và từ sự kết thúc của một chương trình biểu tượng như Táo Quân, tôi mong chờ những điều mới mẻ sẽ được sinh ra. Dù là “Quảng trường mùa xuân” hay bất kỳ một hình thức giải trí nào khác, tôi đều sẵn sàng đón nhận với sự tò mò và một tinh thần cởi mở. Thời đại mới cần một làn gió mới, một cách kể chuyện mới, những định dạng nội dung mới phù hợp hơn với nhịp sống năng động và tâm thức của thế hệ trẻ hôm nay. Sự ra đi của cái cũ, dẫu có tiếc nuối, chính là không gian để cái mới được hình thành, được thử nghiệm và phát triển, mang đến những trải nghiệm độc đáo và phù hợp hơn với thời cuộc.

Tôi tin rằng những gì Táo Quân đã mang lại sẽ không bao giờ mất đi hoàn toàn. Những đoạn video cũ, những câu nói đùa đã trở thành điển tích và câu cửa miệng, những khoảnh khắc gia đình quây quần ấm áp bên nhau trong đêm Giao thừa… tất cả sẽ sống mãi trong ký ức của chúng tôi – thế hệ đã lớn lên cùng chương trình này. Nó đã trở thành một phần không thể tách rời của di sản văn hóa đại chúng Việt Nam, một dấu ấn khó phai trong dòng chảy lịch sử truyền hình.

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Táo Quân vì đã cho tôi và hàng triệu người Việt Nam những ký ức đẹp đẽ, những tiếng cười sảng khoái và những giây phút sum vầy đáng giá. Và tôi, với tư cách một khán giả đã trưởng thành và hiểu rõ quy luật của sự thay đổi, sẵn sàng nói lời tạm biệt, để chào đón những mùa xuân mới của nghệ thuật, những định dạng giải trí mới mẻ sẽ tiếp nối và làm phong phú thêm đời sống tinh thần của người Việt trong tương lai.